آورده‌ايم : ايمان از راه اسباب آن پديد مىآيد كه خداوند آنها را در قرآن بيان كرده است . ايمان از راه انديشه در خويشتن و آفرينش آسمان‌ها و زمين به دست مىآيد . بنابراين ، حال كه جهاد براى مبارزه با ظلم و نه كفر قرار داده شده است ، در نتيجه گناه اولى بيش از دومى است ؛ گرچه مسلمان ستمكار در دنيا در زمره مسلمانان شمرده شده و احكام مسلمانان درباره او پياده مىشود ؛ اما در قيامت با مشركان و ملحدان محشور مىشود . امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « چه بسيارند كسانى كه مؤمنان به ايمانشان گواهى مىدهند و احكام مؤمنان در مورد آنها پياده مىشود ، اما نزد خداوند كافر به شمار مىآيند و تنها ظاهر گفتار و كردارشان موجب شده كه احكام ايمان شامل حالشان شود . » ( ألا و إنّ الظّلم ثلاثة . . . ) امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به تقسيم‌بندى ظلم مىپردازد و آن را بر سه‌گونه مىشمرد : 1 - ( الظّلم الّذي لا يغفر فالشّرك باللّه ) خداوند درباره اين‌گونه از ظلم كه همان شرك است ، مىفرمايد : « مسلما خدا اين را كه به او شرك ورزيده شود ، نمىبخشايد و غير از آن را براى هركه بخواهد ، مىبخشايد و هركس به خدا شرك ورزد به يقين گناهى بزرگ بربافته است . » « 1 » اين آيه در ارتباط با آيه 53 زمر و 82 طه است و نمىتوان آنها را جداى از هم و به‌طور گسسته بررسى كرد . در سوره زمر آمده است : « بگو : اى بندگان من كه بر خويشتن زياده‌روى روا داشته‌ايد ، از رحمت خدا نوميد نشويد . در حقيقت ، خدا همه

--> ( 1 ) . إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرى إِثْماً عَظِيماً نساء / 4 : 48 .